شیوه نامه طراحی سوالات امتحانی علوم تجربی دوره راهنمایی

به طور کلی شیوه های ارزشیابی ، چه ارزشیابی مستمر و چه ارزشیابی پایانی ، باید با هدفهای طرح جدید آموزش علوم هماهنگ باشد و به طور همزمان به هدف های دانشی ،مهارتی و نگرشی توجه نماید.

بنا بر این بهتر است در هر آزمون کتبی سوالات به گونه ای طرح گردند که فرا گیران را در به کار گیری موارد زیر تشویق نماید.

ü     تفکر بهتر و عمیق تر از طریق درک اطلاعات ساده و پیچیده و مرتبط ساختن این اطلاعات با یکدیگر

ü     طبقه بندی و دسته بندی مفاهیم آموخته شده تجزیه و تحلیل آموخته ها و کاربرد آن ها در حل مسائل واقعی

ü     توجه به مفاهیم اساسی مانند: بهداشت ، صرفه جویی، حفظ محیط زیست و بررسی همه جانبه یک موضوع

از این رو به نظر می رسد توجه به نکات زیر در هنگام طراحی سوالات آزمون های کتبی در تمامی سال های دوره راهنمایی تحصیلی و به ویژه در امتحانهای نهایی سال سوم راهنمایی بر کیفیت این آزمون ها می افزاید و زمینه ساز تحقق شعار " ارزش یابی در خدمت آموزش " می شود.

1- از پرسش های دانش محور و حافظه ای فقط در حد مفاهیم اصلی و به طور محدود استفاده شود و در طراحی این سوالات بر " مفاهیم " بیش تر از " تعریف ها " تکیه شود.

2- از پرسش های مهارت محور ، مانند تفسیر جدول ، نمودار ، درک مفهوم از یک متن ، مقایسه و نتیجه گیری و .... در  امتحان استفاده شود.

3-سعی شود در طراحی امتحان از پرسش های ( ص- غ ) و نیز پرسش های چند گزینه ای کم تر استفاده شود و در صورت طرح چنین سوالاتی برای پاسخ از دانش آموز دلیل خواسته شود.

4- سعی شود در پاره ای از سوالات ، موضوع سوال در قالب یک داستان یا توصیف یک موقعیت مطرح گردد.

5- در کتاب علوم قسمت هایی با عنوان ، تحقیق کنید، پژوهش کنید ، اطلاعات جمع آوری کنید، مشاهده کنید ، اندازه گیری کنید ، بسازید ، آزمایش کنید، آورده شده است .

ارزش یابی از این قسمت ها معمو لا" در ارزشیابی مستمر و نیز آزمون های عملی صورت می پذیرد . بنا براین استفاده مستقیم و حافظه مدار از این کادرها در امتحانات پایانی ، توصیه نمی شود، مگر آنکه مفاهیم به دست آمده از آن فعالیت جز مفاهیم مهم و اصلی آن درس به شمار می آ ید.

6- در کتاب های علوم به منظور توسعه مفاهیم آموختنی و غنی سازی آموزش، کادر هایی با عنوان بیش تر بدانید، یک پله بالاتر، علوم و فناوری و ... آورده شده است.

طرح سوال از این قسمت ها در امتحانات داخلی، چنانچه دبیران محترم در زمان آموزش به اندازه کافی نسبت به آموزش این قسمت ها اقدام نموده اند ، بلا مانع است.اما در امتحانات پایانی هماهنگ توصیه می شود ، به منظور جلوگیری از تضییع حق دانش آموزان ، از این قسمت ها پرسش مستقیم داده نشود.

7-  طرح سوال از شکل های کتاب و یا زیر نویس آن ها ، هنگامی مفید و مناسب است که مطالب شکل و زیر نویس با متن درس ارتباط مستقیم داشته باشد و از مفاهیم اصلی درس تلقی شود، در چنین صورتی سوالاتی هم چون نام گذاری و شناسایی شکل داده شده و مشخص کردن اجزای آن و نیز سوالاتی که پاشخ گویی به آن ها مستلزم مقایسه دو تصویر یا تفسیر تصویر یا مفهوم سازی از یک شکل باشد بسیار ارزشمند و مفید تلقی می شود.

در ضمن باید توجه داشت که ترسیم دوباره شکل های کتاب به عنوان پرسش امتحان هماهنگ توصیه نمی شود.

8- طرح سوال از مفاهیم موجود در متن کتاب و نیز کادرهایی مانند بحث کنید ، فکر کنید، تفسیر کنید، محاسبه کنید، در امتحانات کتبی داخلی و هماهنگ با رعایت ملاک های کیفی یک سوال خوب، بسیار ضروری و مناسب است.

9- طرح سوال از جدول ها ، آمار و ارقام ، تاریخ زندگی دانشمندان، علایم اختصاری و دیگر اطلاعات مشابه در صورتی توصیه می شود که از این اطلاعات به عنوان داده های پیش نیاز استفاده شود و فرا گیران  پس از بررسی و تفسیر این اطلاعات ، به پرسش پاسخ دهند. بنا براین پرسش مستقیم و حافظه مدار از این قسمت ها توصیه نمی شود.

10- سعی شود در طراحی سوالات ، حتی الامکان از قالب های متنوع طرح سوال هم چون از نقشه های مفهومی، دادن یک متن و پرسیدن از آن ( مثلا" پرسیدن 2 سوال که پاسخ یکی از آن ها مستقیما" در متن باشد و پاسخ دیگری از مفهوم کلی متن درک شود)، طرح مساله های مناسب که با اعداد و موقعیت های واقعی و تفسیر نتایج همراه باشد، سوالات تصویری و .... استفاده شود.

در ضمن باید توجه داشت که در طراحی سوالات  و چینش آن ها در سال های متمادی بهتر است طراحان سوال از خود نو آوری و خلاقیت نشان دهند و از به وجود آمدن کلیشه های تکراری جلوگیری شود.

11- در تهیه ی پاسخ نامه ی ( کلید تصحیح) امتحانات هماهنگ ، باید دقت شود که در مورد سوالات واگرا، امکان پاسخ های گونا گون دانش آموزان وجود دارد ، بنا براین طراحان باید کلید تصحیح را طوری طراحی نمایند که قابلیت انعطاف لازم برای این گونه پرسشها را داشته باشند و با باز گذاشتن دست مصححان از تضییع حق دانش آموزان جلوگیری شود.